'Nee, nee, nee!!'

SASKIA ENGBERS

'Hou op! Laat los! NEE, NEE, NEE!!', klinkt het op 2 november 2002 uit de anders altijd zo rustige vergaderzaal van het landelijk bureau van de kantoor in Houten. Tien dames volgen er een eendaagse workshop 'Zelfverdediging voor slechthorende vrouwen'. 'Jullie intuïtie is beter ontwikkeld dan die van goedhorenden; maak daar dan ook gebruik van!'

Toen zelfverdedigingsdocente Malousch Köhler een jaar of vijftien geleden op een muziekfestival in de Verenigde Staten was, zag ze bij veel optredens gebarentolken aan het werk. Dit maakte zo veel indruk dat ze, terug in Nederland, cursussen Nederlandse Gebarentaal ging volgen. Vooralsnog is zij de enige zelfverdedigingsdocente in Nederland die cursussen geeft aan doven en slechthorenden.
Zelfverdedigingstechnieken leren is voor iedereen belangrijk, vindt Malousch. Maar slechthorende vrouwen hebben een extra reden om een cursus te volgen. 'Slechthorenden voelen zich vaker onzeker dan goedhorenden. Dat komt omdat zij niet horen wat er achter en opzij van hen gebeurt. Het gevolg is dat ze wat achterdochtig om zich heen gaan kijken. Daardoor krijgen ze eerder een angstige houding. Of een aanvaller jou als slachtoffer kiest, heeft veel te maken met je lichaamshouding. Daar besteed ik in de workshop dan ook volop aandacht aan.'
Ook schreeuwen vormt een belangrijk onderdeel van de cursussen van Malousch. Een aanvaller kiest namelijk vaak het hazenpad als zijn slachtoffer veel lawaai maakt. Toch hebben slechthorenden nogal eens moeite om hun stem te gebruiken. 'Dat komt omdat ze hun eigen stem niet goed horen en denken dat die raar klinkt', aldus Malousch. 'Als ze eenmaal hebben ervaren hoeveel energie er vrijkomt bij schreeuwen, gaat het doorgaans beter.'
Slechthorendheid heeft overigens ook een positieve kant bij zelfverdediging. Malousch: 'Slechthorenden zijn veel beter getraind in het lezen van lichaamstaal dan goedhorenden. Ze kunnen daardoor gevaarlijke situaties snel inschatten en zorgen dat ze wegkomen voor er écht vervelende dingen gebeuren. Ik zeg altijd: "Jullie intuïtie is beter ontwikkeld dan die van goedhorenden; maak daar dan ook gebruik van!"

'Pas op!'

De lunchpauze is voorbij. Tijd voor actie. De vrouwen gaan in een kring staan. Ieder heeft haar eigen plaats, want aan het begin van een cursus of workshop kijkt Malousch altijd eerst hoe ze het best met de deelnemers kan communiceren. Hoe staat iedereen met het betere oor? Is er wel of niet behoefte aan ondersteuning met gebaren? Is het licht genoeg in de zaal?
Om te beginnen krijgen de spieren een opwarmbeurt met rek- en strekoefeningen en worden wat technieken herhaald die 's ochtends aan bod zijn gekomen.
Dan gaat het echte werk beginnen. Malousch zet een petje op en speelt voor aanvaller. Zij draait om een van de cursisten heen en valt haar lastig. Eerst alleen mondeling, daarna door haar vast te pakken. Wat kan de vrouw doen? Malousch legt uit: 'Je kunt één keer duidelijk zeggen dat hij op moet houden. Doet de dader dat niet, dan ga je jezelf fysiek verdedigen.'
Dat kan op verschillende manieren. Trappen, slaan en wegwezen, is er één. Malousch legt uit dat het handig is naar een willekeurige voorbijganger te rennen en te doen alsof je hem of haar goed kent. Loop met de persoon in kwestie weg, terwijl je uitlegt: 'Ik word lastig gevallen door die man, wilt u mij even helpen?' Omdat een aanvaller geen getuigen wil, kiest hij in zo'n situatie vaak eieren voor zijn geld.
Een van de cursisten neemt de rol van aanvaller over en neemt Malousch, die nu voor slachtoffer speelt, in de houdgreep. Malousch laat zien dat het heel effectief is de aanvaller aan zijn oor te trekken. In deze oefensituatie blijkt het echter wat minder handig. 'Pas op, m'n hoortoestel!' roept de 'dader'. Gelach alom.

'Ik wil een euro!'

De groep wordt opgedeeld in tweeën. De ene helft krijgt een petje op en speelt voor aanvaller. De andere helft, zonder petje, is slachtoffer. De aanvallers en slachtoffers lopen door elkaar heen, waarbij de aanvallers een willekeurig slachtoffer lastigvallen op een zelfbedachte manier. Uiteraard aan het slachtoffer de taak zich uit deze nijpende situatie te bevrijden.
Cursiste Emma zorgt voor de nodige hilariteit. Zij heeft onlangs een cochleair implantaat gekregen. Door het petje op haar hoofd valt het uitwendige deel van het CI steeds af. Malousch beslist dat Emma een dader mag spelen zonder petje.
'Heb je een euro voor mij?' vraagt een 'petje' aan een vrouw. 'Nee', antwoordt zij. Het petje blijft om haar heendraaien. 'Toe geef me alsjeblieft een euro! Ik wil een euro! Geef me een euro, nu!' En het petje pakt haar vast. 'Nee, hou op, laat me los!!' schreeuwt de vrouw, en weet zich met een paar (schijn-) trappen los te maken. Het is duidelijk: deze dame laat niet met zich sollen.
Andere vrouwen hebben duidelijk wat meer schroom. Hun 'nee, nee, nee!' klinkt nog niet echt overtuigend. Ook wordt er flink gelachen, ondanks Malousch' eerdere aanmaning: 'Niet van dat gegiechel! Serieus!'

Spanning valt weg

Marjet Houwink (52) is de initiatiefneemster van de workshop. 'Een jaar geleden heb ik me opgegeven voor een reguliere cursus zelfverdediging', vertelt zij. 'Ik doe veel vrijwilligerswerk voor de afdeling Den Haag van de NVVS, en wilde daarnaast eens wat anders doen. Een cursus zelfverdediging leek me nuttig én leuk. De cursus werd gegeven in een lege ruimte, waar het geluid hol klonk. Ook was het vrij donker; dat vond men kennelijk 'gezellig'. Ik kon de leidster slecht verstaan en ook de kringgesprekken moeilijk volgen. Eigenlijk voelde ik me heel ongelukkig en gespannen. Ik ben een paar keer naar de leidster gegaan om mijn probleem te bespreken. Zij probeerde dan wel rekening met mij te houden, maar ik bleef me toch niet lekker voelen in die groep. Ik heb de cursus afgemaakt, maar met moeite. Toen heb ik gedacht: 'Met dit probleem kampen vast en zeker meer vrouwen. Ik ga proberen zelf een cursus zelfverdediging voor slechthorenden van de grond te krijgen.'
Marjet vertelt dat zij zich vandaag erg goed en ontspannen voelt. Héél anders dan tijdens de vorige cursus. Regelmatig neemt zij ook het woord 'veilig' in de mond. Wat haar betreft, is de workshop een groot succes: 'Cursusleidster Malousch Köhler praat heel duidelijk en kijkt goed. Daarbij is het fijn om in een groep te zijn met vrouwen die allemaal hetzelfde probleem hebben. We leren veel op fysiek en mentaal gebied. Maar er wordt ook gewoon gelachen, en dat is wat mij betreft ook belangrijk. Voor een slechthorende zit het hele leven vol spanning en die valt vandaag even weg.'

Enthousiast geworden? Op zaterdag 15 maart 2003 is er weer een workshop Zelfverdediging voor beginners in Houten. Er kunnen acht tot tien vrouwen meedoen. Bij acht deelnemers bedraagt de prijs € 41,- (NVVS-leden) of € 44,- (niet-leden). Ringleiding is aanwezig. Informatie en opgave vóór 22 februari bij Mieke Loeff, tel. (030) 233 10 26, mieke.loeff@compaqnet.nl.

Mieke Loeff (45): 'Ik hoor niet dat iemand vlak achter me loopt, maar ik vóel het wel.'

'Ik ga regelmatig alleen op fietsvakantie. Heerlijk, maar ik merk ook dat ik wel eens bang ben om bijvoorbeeld 's avonds lang door te fietsen. Al een paar jaar is er in Utrecht een serieverkrachter actief. Daardoor word je je bewust van het feit dat het voor vrouwen niet altijd veilig is alleen op pad te gaan. Toch wil ik overal alleen naartoe kunnen!Voor mij was dat een reden om me op te geven voor deze workshop.
Wat we hier onder andere leren is dat wat je voelt, goed is. Ik hoor bijvoorbeeld niet dat iemand vlak achter me loopt, maar ik vóel het wel. Ik kan dus vertrouwen op mijn intuïtie, en dat is goed om te weten.
Dit is een eendaagse workshop en in één dag kun je natuurlijk niet méér doen dan wat proeven en snuffelen. Ik hoop dan ook dat er nog eens een vervolg komt.'

Mary Huese (79): 'Wat kan ik doen als iemand mij lastigvalt?'

'Een cursus zelfverdediging heb ik altijd al willen doen en dit vond ik een prachtige kans. Ik moet, vanwege vergaderingen, wel eens 's avonds over een donkere weg fietsen. Ik wilde weten wat ik kan doen als iemand mij van m'n fiets trekt of anderszins lastigvalt. Daar heb ik vandaag aardig wat technieken voor geleerd. En wat ook heel belangrijk is: ik heb geleerd dat ik in ieder geval geen angstige houding moet aannemen.'